کیست تخمدان و رحم؛ علت، علائم و درمان

تخمدان‌ها بخشی از سیستم تولید مثل زنان هستند. آن‌ها در قسمت پایین شکم در دو طرف رحم قرار دارند. زنان دارای دو تخمدان هستند که تخمک و همچنین هورمون استروژن و پروژسترون تولید می‌کنند. گاهی یک کیسه ‌پر شده با مایع به نام کیست در یکی از تخمدان‌ها ایجاد می‌شود. بسیاری از زنان در طول زندگی خود حداقل یک کیست را در تخمدان‌ها داشته‌اند. در اغلب موارد کیست بدون درد و بدون علت است. اگر کیست به‌ خودی‌ خود از بین نرود یا بزرگ‌تر شود پزشک برای درمان اقدام خواهد کرد. درمان کیست تخمدان امکان‌ پذیر است و اکثر کیست‌ها طی چند ماه ناپدید می‌شوند. با این‌ حال کیست‌های مجدد تخمدان ممکن است در زنان قبل از یائسگی یا زنان مبتلا به اختلالات هورمونی رخ دهد.

اگر چه هیچ راهی برای جلوگیری از کیست تخمدان وجود ندارد آزمایشات منظم لگن کمک می‌کند تا اطمینان حاصل شود که تغییرات تخمدان به سرعت تشخیص داده می‌شود. به تغییرات ایجاد شده در سیکل ماهیانه از جمله علائم غیرمعمول قاعدگی، به‌ ویژه آن‌هایی که بیش از چندین دوره ادامه می‌یابند توجه کنید. با متخصص زنان و زایمان در مورد تغییرات ایجاد شده صحبت کنید. برخی از کیست‌های تخمدان اگر درمان نشوند ناباروری را افزایش می‌دهند. اندومتریوم و سندرم تخمدان پلی کیستیک اختلالات رایج کیست تخمدان هستند. برای بهبود باروری، پزشک می‌تواند کیست را از بین ببرد. جهت دریافت مشاوره و یا رزرو نوبت با متخصص زنان و زایمان تماس بگیرید.

انواع کیست‌های تخمدان


بیشتر کیست‌های تخمدان به علت چرخه قاعدگی زن ایجاد می‌شود. انواع دیگر کیست‌ها خیلی شایع نیستند.

کیست عملکردی

تخمدان‌های زن به‌ طور طبیعی هر ماه ساختارهای کیست مانند به اسم فولیکول‌ها را رشد می‌دهند. فولیکول‌ تخمدان، هورمون‌های استروژن و پروژسترون را تولید می‌کنند و هنگامی‌ که زن تخمک‌ گذاری می‌کند، تخمک آزاد می‌کنند. اگر فولیکول ماهانه به‌ طور طبیعی در حال رشد باشد به‌ عنوان کیست عملکردی (فانکشنال) شناخته می‌شود. دو نوع کیست عملکردی وجود دارد:

  •  کیست فولیکولار: در اواسط قاعدگی زن یک تخمک از فولیکول خارج می‌شود و به سمت پایین لوله‌ی فالوپی حرکت می‌کند. کیست فولیکولار زمانی شروع به ایجاد شدن می‌کند که فولیکول تجزیه نمی‌شود و تخمک هم آزاد نمی‌کند اما همچنان به رشد خود ادامه می‌دهند.
  •  کیست کورپوس لوتئوم: هنگامی‌ که فولیکول تخمک خود را آزاد می‌کند، استروژن و پروژسترون تولید می‌شود. این فولیکول در حال حاضر کیست کورپوس لوتئوم نامیده می‌شود. گاهی اوقات مایع در داخل فولیکول جمع می‌شود و باعث می‌شود کورپوس لوتئوم در کیست رشد کند.

کیست‌های عملکردی معمولاً بی‌ضرر هستند و به‌ ندرت باعث درد می‌شوند و اغلب در دو یا سه دوره قاعدگی خودشان بدون درمان از بین می‌روند.

کیست‌های دیگر

انواع کیست‌هایی که به عملکرد عادی چرخه قاعدگی زن مربوط نیستند عبارت‌اند از:

  •  کیست درموئید: این کیست‌ها دارای بافت‌هایی مانند مو، پوست یا دندان هستند زیرا از سلول‌های جنینی تشکیل‌ شده‌اند. آن‌ها به‌ ندرت سرطانی هستند.
  •  کیستادنوماس: این کیست‌ها روی سطح تخمدان ایجاد می‌شوند و ممکن است با یک ماده مایع یا مخاطی پر شود.
  •  آندومتریوم: این نوع کیست به‌ عنوان نتیجه‌ی مشکلی است که در آن سلول آندومتر خارج از رحم (اندومتریوز) رشد می‌کند. برخی از بافت‌ها می‌توانند به تخمدان بچسبند و رشد کنند.

کیست‌های درموئید و کیستادنوماس می‌توانند بزرگ شوند و باعث تخریب تخمدان شوند. این باعث می‌شود احتمال چرخش دردناک تخمدان به نام پیچ‌خوردگی تخمدان افزایش یابد. پیچ‌خوردگی تخمدان همچنین ممکن است باعث کاهش یا توقف جریان خون به تخمدان شود.

عوامل خطر


در شرایط زیر خطر ابتلا به کیست تخمدان افزایش می‌یابد:

  •  اختلالات هورمونی که شامل مصرف داروی باروری کلومیفن است که برای ایجاد تخمک‌ گذاری زن استفاده می‌شود.
  •  بارداری، گاهی کیستی که هنگام تخمک‌ گذاری ایجاد می‌شود در طول بارداری بر روی تخمدان قرار می‌گیرد.
  •  اندومتریوز، این وضعیت باعث می‌شود که سلول‌های اندومتری رحم خارج از رحم رشد کنند. برخی از بافت‌ها می‌توانند به تخمدان متصل شوند و رشد کنند.
  •  عفونت شدید لگن، اگر عفونت به تخمدان‌ها گسترش یابد می‌تواند باعث ایجاد کیست شود.
  •  سابقه کيست تخمدان، اگر زن قبلاً کیست داشته است احتمال دارد که کیست‌های بیشتری در تخمدان تولید شود.

علائم کیست تخمدان


اکثر کیست‌ها هیچ علائمی ایجاد نمی‌کنند و به‌ خودی‌ خود از بین می‌روند با این‌ حال کیست بزرگ تخمدان می‌تواند باعث این مشکلات شود:

  •  درد لگن، درد خفیف یا شدید در زیر شکم در سمت کیست
  •  احساس سنگینی در شکم زن
  •  نفخ

عوارض کیست تخمدان


بعضی از زنان کیست‌های نادرتری دارند که پزشک طی یک آزمایش لگن تشخیص می‌دهد. توده‌های تخمدانی کیستیک که پس از یائسگی ایجاد می‌شود ممکن است سرطانی باشند به همین دلیل است که آزمایش‌های منظم لگن مهم است. عوارض نادرتر در ارتباط با کیست تخمدان عبارت‌اند از:

  •  پیچ‌ خوردگی تخمدان: کیست‌هایی که بزرگ می‌شوند می‌توانند باعث حرکت تخمدان شوند و این باعث می‌شود که احتمال چرخش دردناک تخمدان افزایش یابد. علائم می‌تواند شامل شروع ناگهانی درد شدید لگن، حالت تهوع و استفراغ باشد. پیچ‌ خوردگی تخمدان همچنین می‌تواند جریان خون را به تخمدان‌ها کاهش دهد یا آن را متوقف کند.
  •  پارگی کیست: این پارگی می‌تواند باعث درد شدید و خونریزی داخلی شود. کیست بزرگ‌تر خطر پارگی را بیشتر می‌کند. فعالیت شدید که بر لگن تأثیر می‌گذارد، مانند رابطه جنسی از طریق واژن نیز خطر را افزایش می‌دهد.

زمان مناسب برای مراجعه به پزشک


در این وضعیت‌ها فوراً به پزشک مراجعه کنید:

  •  درد ناگهانی و شدید شکم یا لگن
  •  درد همراه با تب و استفراغ

اگر زن این علائم و نشانه‌ها را داشته باشد یا دچار سردی و رنگ‌ پریدگی پوست، تنفس سریع و سرگیجه و ضعف شده است باید سریعاً به پزشک مراجعه کند.

تشخیص


کیست در تخمدان زن با انجام آزمایش لگن قابل‌ تشخیص است. بسته به‌ اندازه کیست و اینکه آیا مایع پرشده، جامد یا مخلوط است، پزشک احتمالاً آزمایشات را برای تعیین نوع آن و نیاز به درمان تجویز می‌کند. تست‌های احتمالی عبارت‌اند از:

  •  تست بارداری: آزمایش مثبت می‌تواند نشان دهد که زن دارای کیست کورپوس لوتئوم است.
  •  اولتراسوند لگن: یک دستگاه مبدل امواج صوتی با فرکانس بالا را ارسال و دریافت می‌کند تا تصویر رحم و تخمدان بر روی صفحه‌ نمایش ویدئویی ایجاد شود. پزشک تصویر را برای تأیید وجود کیست، شناسایی مکان آن و تعیین جامد، پر از مایع یا مخلوط بودن آن تحلیل می‌کند.
  •  لاپاروسکوپی: با استفاده از یک لاپاراسکوپ، یک دستگاه باریک و روشن که از طریق یک برش کوچک به داخل شکم وارد می‌شود، پزشک می‌تواند تخمدان‌های زن را ببیند و کیست تخمدان را از بین ببرد. این یک روش جراحی است که نیاز به بی‌حسی دارد.
  •  آزمایش خون ( کارسینومی ) ۱۲۵: سطوح خون پروتئینی که به‌ عنوان آنتی‌ژن سرطان ۱۲۵ نامیده می‌شود اغلب در زنان مبتلا به سرطان تخمدان افزایش می‌یابد. اگر کیست نیمه جامد و زن در معرض خطر ابتلا به سرطان تخمدان باشد، پزشک ممکن است این آزمایش را انجام دهد. افزایش سطح کارسینومی همچنین می‌تواند در اختلالات غیر سرطانی مانند آندومتریوز، فیبروم رحم و بیماری التهاب لگن رخ دهد.

درمان کیست تخمدان


درمان کیست تخمدان بستگی به سن زن، نوع و اندازه کیست و علائم کیست تخمدان دارد. پزشک ممکن است پیشنهاد کند:

انتظار همراه با احتیاط

در بسیاری از موارد زن می‌تواند منتظر بماند و مجدداً بررسی شود تا ببیند که کیست طی چند ماه از بین می‌رود یا خیر. اگر زن هیچ نشانه‌ای ندارد و اولتراسوند نشان می‌دهد که کیست ساده، کوچک و پر از مایع است، انتظار معمولاً بدون در نظر گرفتن سن بیمار یک گزینه درمانی است. پزشک به‌ احتمال زیاد توصیه می‌کند که زن در طول زمان انتظار تست اولتراسوند لگن بدهد تا ببیند کیست او تغییر اندازه دارد یا خیر.

دارو

پزشک ممکن است برای درمان کیست تخمدان داروهای ضد بارداری هورمونی مانند قرص‌های ضد بارداری را توصیه کند تا از کیست تخمدان جلوگیری کند. با این‌ حال، قرص‌های ضدبارداری کیست موجود را از بین نمی‌برد.

جراحی

پزشک ممکن است برای درمان کیست تخمدان توصیه کند که کیست بزرگی که کیست عملکردی به نظر نمی‌رسد، در حال رشد است، با دو یا سه دوره قاعدگی ادامه می‌یابد یا باعث درد می‌شود، جراحی کند. برخی از کیست‌ها را می‌توان بدون برداشتن تخمدان از بین برد. در برخی موارد، پزشک ممکن است پیشنهاد درآوردن تخمدان آسیب‌ دیده را بدهد و تخمدان سالم را دست‌ نخورده باقی بگذارد. اگر کیست سرطانی باشد ممکن است پزشک مجبور شود رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ را از طریق جراحی هیسترکتومی کاملاً درآورد و احتمالاً شیمی‌ درمانی نیز نیاز می‌شود. همچنین زمانی که کیست رحم و تخمدان پس از یائسگی ایجاد شود احتمال دارد که پزشک عمل جراحی را پیشنهاد کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *