علت، علائم و درمان مسمومیت بارداری (پره اکلامپسی)

پره اکلامپسی یا مسمومیت بارداری یکی از عوارض بارداری است که علامت مشخصه‌ی آن بالا بودن فشار خون است که این فشار خون بالا با سایر علائم مربوط به آسیب ارگان‌های داخلی بدن (اغلب کلیه و کبد) همراه است. مسمومیت بارداری معمولا بعد از هفته بیستم بارداری و در زنانی که فشار خون بالایی دارند ایجاد  می‌شود. حتی کاهش جزئی فشار خون مادر نیز می‌تواند نشان‌دهنده ابتلا به مسمومیت بارداری باشد. در صورتی که مسمومیت بارداری درمان نشود می‌تواند عوارض بسیار جدی و حتی مرگبار برای مادر و جنین داشته باشد. در صورتی که شما به مسمومیت بارداری دچار شده‌اید، تنها راه درمان شما، زایمان بچه است. در صورتی که ابتلا به مسمومیت بارداری بسیار زودهنگام و در اوایل بارداری رخ  دهد و امکان زایمان کودک وجود نداشته باشد، شما و پزشکتان با شرایط بسیار چالش‌برانگیزی روبه‌رو می‌شوید چرا که کودک شما به زمان بیشتری برای رشد نیاز دارد اما شما باید از روبه‌رو کردن خودتان و کودکتان در برابر عوارض خطرناک و جدی بارداری اجتناب کنید.

تنها راه درمان مسمومیت بارداری، انجام زایمان است. تا زمانی که فشار خون شما کاهش پیدا نکند، شما در معرض خطر تشنج، قطع اتصال جفت، سکته مغزی و خونریزی شدی هستید. واضح است که اگر مسمومیت بارداری، بسیار زودهنگام رخ دهد، انجام زایمان برای کودک شما خوب نیست. در صورتی که شما به مسمومیت بارداری دچار شده‌اید، پزشک متخصص زنان و زایمان به شما خواهد گفت که هر چند وقت یکبار باید برای معاینه به او مراجعه کنید که این دفعات بیشتر از دفعات عادی مراجعه مادران برای معاینه است. همچنین لازم است که آزمایش خون و سونوگرافی و تست بدون استرس را به دفعات بیشتری از سایرین انجام دهید. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با متخصص زنان و زایمان تماس بگیرید.

علل


بروز مسمومیت بارداری به عوامل مختلفی بستگی دارد. متخصصین معتقدند که این وضعیت از جفت آغاز می‌شود. در آغاز بارداری، رگ‌های خونی جدیدی تشکیل شده و رشد می‌کنند تا خون کافی را به جفت برسانند. در زنانی که به مسمومیت بارداری دچار می‌شوند، به نظر می‌رسد که این رگ‌های خونی به خوبی رشد نمی‌کنند و نسبت به  تغییرات هورمونی واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند و در نتیجه میزان خونی که از این رگ‌ها عبور می‌کند، محدود می‌شود.

  • عدم خونرسانی کافی به رحم
  • آسیب رسیدن به رگ‌های خونی
  • وجود مشکلی در سیستم ایمنی بدن
  • وجود برخی ژن‌های خاص

عوامل خطر


مسمومیت بارداری تنها به صورت یکی از عوارض بارداری بروز می‌کند. برخی از عوامل خطر که احتمال بروز این مشکل را بیشتر می‌کنند عبارتند از:

  • سابقه ابتلا به مسمومیت بارداری در گذشته. اگر خود شخص یا اعضای خانواده او سابقه ابتلا به مسمومیت بارداری را داشته باشند، احتمال بروز این مشکل در شخص بسیار بیشتر است.
  • ابتلا به فشار خون مزمن. اگر شخص از قبل مبتلا به فشار خون مزمن باشد، احتمال بروز مسمومیت بارداری در او بیشتر است.
  • اولین بارداری. خطر بروز مسمومیت بارداری در اولین بارداری شخص بیشتر است.
  • سن.خطر بروز مسمومیت بارداری در زنانی که سن بسیار پایین دارند و همچنین زنانی با سن بالای ۴۰ سال بیشتر است.
  • چاقی. در صورتی که زن دچار چاقی باشد، خطر بروز مسمومیت بارداری در او بیشتر است.
  • بارداری چند قلو. میزان بروز مسمومیت بارداری در زنانی که دو یا سه قلو باردار هستند، بیشتر است.
  • فاصله بین دو بارداری. وجود فاصله زمانی بیش از ده سال بین دو نوبت بارداری، خطر بروز مسمومیت بارداری را افزایش می‌دهد.
  • سابقه ابتلا به برخی بیماری‌های خاص. ابتلا به برخی بیماری‌ها از قبل از بارداری مانند فشار خون بالا، میگرن، دیابت نوع یک یا دو، بیماری کلیوی، مشکلات مربوط به لخته شدن خون یا لوپوس، ریسک ابتلا به مسمومیت بارداری را افزایش می‌دهد.
  • بارداری به طریق لقاح مصنوعی. در صورتی که بارداری به طریق لقاح مصنوعی رخ داده باشد، ریسک بروز مسمومیت بارداری بیشتر است. 

علائم


مسمومیت بارداری گاهی بدون هیچ علائمی بروز می‌کند. بالا رفتن فشار خون به تدریج پیشرفت می‌کند اما در مواردی ممکن است به طور ناگهانی بالا برود. تحت نظر داشتن فشار خون مادر یکی از مهمترین اقدامات مراقبت‌های بارداری است چرا که فشار خون بالا، اولین علامت بروز مسمومیت بارداری است. در صورتی که فشار خون از ۱۴۰/۹۰ بیشتر شود و این عدد طی دو بار گرفتن فشار خون با فاصله حداقل ۴ ساعت به دست آید، وضعیت مادر غیرعادی است. سایر علائم و نشانه‌های مسمومیت بارداری عبارتند از:

  • وجود پروتئین زیاد در ادرار یا سایر علائم مشکلات کلیوی
  • سردرد شدید بارداری
  • تغییر در بینایی از جمله کوری موقت، تاری دید و حساسیت به نور
  • درد در بالای شکم، معمولا در زیر دنده‌ها و در سمت راست
  • حالت تهوع و استفراغ
  • کاهش میزان ادرار
  • کاهش پلاکت خون
  • اختلال در عملکرد کبد
  • تنگی نفس بر اثر تجمع مایع در ریه‌ها

ممکن است که مسمومیت بارداری موجب افزایش وزن ناگهانی و ورم دست و پا و صورت شود. اما این علائم در بسیاری از بارداری‌های عادی و طبیعی نیز رخ می‌دهند و بنابراین علائم قابل‌اطمینانی برای مسمومیت بارداری نیستند.

عوارض


عوارض شایع مسمومیت بارداری عبارتند از:
توقف رشد جنین، زایمان زودرس و جدا شدن جفت از جنین

سایر عوارض احتمالی عبارتند از:

  • همولیز (نابودی گلوبول‌های قرمز خون): افزایش آنزیم‌های کبدی و پایین آمدن پلاکت خون (این حالت بسیار شدید و برای جان مادر و کودک خطرناک است)
  • تشنج: تمامی موارد ابتلا به مسمومیت بارداری منجر به تشنج نمی‌شوند اما راهی برای حدس زدن این موضوع وجود ندارد که مسمومیت منجر به تشنج می‌شود یا خیر.
  • نارسایی و اختلال کبد، کلیه‌ها، ریه، قلب، چشم و همچنین بروز سکته مغزی و آسیب به مغز. میزان وارد شدن آسیب به این ارگان‌ها به شدت مسمومیت بستگی دارد.

تشخیص


اگر پزشک حدس بزند که ممکن است بیمار به مسمومیت بارداری مبتلا باشد، برخی از تست‌های خاص باید انجام شوند:

پزشک انجام آزمایش مربوط به عملکرد کبد و کلیه را تجویز می‌کند و همچنین میزان پلاکت خون را اندازه‌گیری می‌کند. پزشک از بیمار می‌خواهد که برای بررسی اندازه‌ی  پروتئین ادرار، ادرار خود را تا ۲۴ ساعت جمع‌آوری کند. همچنین ممکن است یک آزمایش ادرار یک مرحله‌ای برای اندازه‌گیری میزان پروتئین و کراتنین ادرار انجام شود.

در این شرایط احتمالا پزشک می‌خواهد که رشد جنین را کاملا تحت نظر داشته باشد که این کار از طریق سونوگرافی انجام می‌شود. تصاویری که در حین سونوگرافی تهیه می‌شوند، می‌توانند به تخمین وزن کودک و میزان مایع دور جنینی (آمنیوتیک) کمک کنند.

تست بدون استرس، یک تست ساده است که نشان می‌دهد ضربان قلب کودک چگونه در هنگام حرکت کردن، تغییر می‌کند. در تست بیوفیزیکال نیز با کمک سونوگرافی، تنفس، حجم عضلانی، حرکات و میزان مایع امنیوتیک دور جنین بررسی می‌شود.

درمان


داروهای کاهش فشار خون

در صورتی که فشار خون بیمار به طور خظرناکی بالا باشد از داروهای کاهش فشار خون  استفاده می‌شود. فشار خون کمتر از ۱۴۰/۹۰ معمولا نیازی به درمان با دارو ندارد. هرچند داروهای مختلفی برای کنترل فشار خون وجود دارد اما برخی از آنها برای دوران بارداری ایمن نیستند. در مورد نیاز به مصرف دارو برای کنترل فشار خود، با پزشک مشورت کنید.

استروئید

در صورتی که مسمومیت بارداری شدید باشد، تزریق استروئید می‌تواند به طور موقتی، عملکرد کبد و پلاکت خون را بهبود دهد تا مادر بتواند برای مدت بیشتری بارداری خود را ادامه داده و زایمان را به تعویق بیاندازد. تزریق استروئید همچنین موجب می‌شود که ریه‌های جنین ظرف مدت ۴۸ ساعت، بیشتر بالغ شوند و رشد کنند. تشکیل ریه‌ها یکی از عوامل مهم برای آمادگی جهت زایمان زودرس و زندگی در خارج از رحم است.

داروهای ضدتشنج

در صورتی که مسمومیت مادر بسیار شدید باشد و احتمال بروز تشنج وجود داشته باشد، پزشک داروهای ضدتشنج مانند منیزیم سولفات را تجویز می‌کند تا از بروز تشنج جلوگیری کند.

زایمان


اگر مسمومیت بارداری نزدیک به پایان بارداری تشخیص داده شود،احتمالا پزشک انجام فوری زایمان را تجویز می‌کند. آمادگی دهانه رحم برای زایمان نیز یک عامل تعیین‌کننده در تصمیم‌گیری برای القای زایمان است. دهانه رحم برای آمادگی جهت زایمان، باز شده و نازک و نرم می‌شود.

در شرایط بسیار وخیم، نمی‌توان سن بارداری یا آمادگی دهانه رحم برای زایمان را در نظر گرفت و وقتی برای صبر کردن وجود ندارد. در این موارد، پزشک زایمان را القا می‌کند و یا سزارین را انجام می‌دهد. در حین زایمان داروهای منیزیم سولفات به صورت تزریق وریدی به مادر داده می‌شود تا از تشنج جلوگیری شود.

اگر بیمار بعد از زایمان به داروهای مسکن نیاز داشته باشد، باید دراین‌باره با پزشک مشورت کند. داروهای مسکن پرکاربرد مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند ایبوبروفن و ناپروکسن) می‌توانند فشار خون را بالا ببرند.

پیشگیری


در موارد خاصی، مادر باردار می‌تواند ریسک بروز مسمومیت بارداری را کاهش دهد.

آسپرین با دوز پایین

اگر بیمار برخی از عوامل خطر خاص برای ابتلا به مسمومیت بارداری را داشته باشد، (مانند سابقه مسمومیت بارداری منجر به زایمان زودرس، فشار خون بالا (مزمن یا اختلال کلیوی) ممکن است پزشک از اواخر ماه سوم بارداری، مصرف روزانه ۶۰ تا ۸۱ میلیگیرم آسپرین را تجویز کند.

مکمل‌های کلسیم

در برخی از جوامع، زنانی که قبل از بارداری به کمبود کلسیم مبتلا هستند و در طول بارداری نیز کلسیم کافی دریافت نمی‌کنند، می‌توانند با مصرف مکمل‌های کلسیمی از بروز مسمومیت بارداری جلوگیری کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *