شکل، آناتومی و کار دستگاه تناسلی زنان

دستگاه تولید مثل زنان در مقایسه با دستگاه تولید مثل مردان، ساختار پیچیده‌تری دارد. زنان در طول دوره‌ی جنینی و در طی مراحل رشد جنین، آن را در رحم خود نگه می‌دارند و همین موضوع باعث شده که سیستم دستگاه تناسلی و تولیدمثل زنان پیچیده باشد چرا که باید زمینه‌های لازم برای نگهداری و رشد جنین را داشته باشد. علاوه بر سیستم تناسلی، بدن زن نیز سازگاری‌های خاصی را برای نگهداری و رشد جنین طی نه ماه را دارد. اصلی‌ترین وظیفه‌ی دستگاه تناسلی زن، تولید تخمک و ایجاد فضایی مناسب برای عمل لقاح و سپس رشد جنین در بدن است.

دستگاه تناسلی زن، یک مجموعه بی‌همتا از چندین ارگان شامل رحم، لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها و واژن است. زمانی که اسپرم‌های مردانه یکی از تخمک‌های تولید شده توسط تخمدان‌ها را بارور می‌کند، سایر اجزای تولیدمثل زن، به شیوه‌ای کاملاً هماهنگ عمل می‌کنند تا از جنین تازه تولید شده محافظت کرده و زمینه رشد آن را فراهم کنند. در برخی از زنان ممکن است در دستگاه تناسلی برخی مشکلات بروز کند که این مشکل باید توسط متخصص زنان و زایمان ارزیابی شده و درمان‌های مناسب برای آن تعیین شوند. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت با متخصص زنان و زایمان تماس بگیرید.

آناتومی دستگاه تناسلی زنان


اجزای دستگاه تناسلی زن عبارتند از:

تخمدان‌ها

تخمدان‌ها از اجزای اصلی دستگاه تناسلی زن هستند. دو تخمدان که به اندازه و فرم دو بادام هستند، وظیفه‌ی  تولید تخمک و ترشح هورمون‌های زنانه (پروژسترون و استروژن) را بر عهده دارند. سایر اجزای دیگر دستگاه تناسلی، وظیفه‌ی انتقال دادن و رشد دادن تخمک و برطرف کردن نیازهای تخمک بارور شده (جنین در حال رشد) را بر عهده دارند. تخمدان‌ها با کمک چندین رباط در جای خود نگه داشته می‌شوند. این رباطها، تخمدان‌ها را به لگن و رحم متصل می‌کنند. تخمدان‌ها حاوی فولیکول‌هایی هستند که در آن تخمک‌ها رشد می‌کند. زمانی که رشد تخمک داخل یک فولیکول کامل می‌شود، جداره فولیکول پاره می‌شود و تخمک در حال رشد از تخمدان خارج شده و وارد لوله‌های فالوپ می‌شود. به این عمل تخمک‌گذاری گفته می‌شود.

لوله‌های فالوپ

لوله‌های فالوپ در حدود ۱۰ سانتی‌متر طول دارند و در محل اتصال به تخمدان حالتی قیف مانند دارند. این لوله‌ها دارای بیرون‌زدگی‌هایی انگشت مانند هستند که به نام رشته‌های لبه‌ای شناخته می‌شوند. این رشته‌ها در نزدیکی تخمدان هستند. زمانی که یک تخمک از تخمدان آزاد می‌شود این رشته‌ها تخمک را می‌گیرند  و آن را در طول لوله‌ی فالوپ حرکت می‌دهند تا به رحم برسد. در واقع، حرکت موجی تاژک‌های داخل لوله‌های فالوپ تخمک را به آرامی به سمت رحم هدایت می‌کند. تاژک‌ها، پرزهایی مانند مو هستند که در سطح سلول‌های ورودی لوله فالوپ قرار دارند. در حدود ۵ روز طول می‌کشد که تخمک از لوله‌ی فالوپ عبور کند و به رحم رسد و در همین زمان است که ممکن است لقاح صورت بگیرد و این در صورتی است که یکی از اسپرم‌ها بتواند به لوله فالوپ نفوذ کرده و با تخمک پیوند بخورد. اما این تخمک تنها تا ۲۴ ساعت پس از تخمک‌گذاری زنده است و بنابراین بارور شدن معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تخمک در یک‌سوم بالایی لوله فالوپ قرار دارد.

رحم

رحم عضوی است که دارای یک فضای خالی است و وظیفه‌ی آن نگهداری از تخمک بارور شده است. در زنانی که قبلاً هرگز باردار نشده‌اند، اندازه‌ی رحم به اندازه‌ی یک گلابی است. اصلی‌ترین قسمت رحم که در حفره لگنی قرار دارد، بدنه‌ی رحم نامیده می‌شود که در واقع قسمت بزرگ و ته گلابی است که از دو طرف به لوله‌های فالوپ متصل است و سپس این حفره در قسمت پایینی باریک شده و به واژن می‌رسد. محل اتصال واژن به رحم دهانه یا گردن رحم نامیده می‌شود. دیواره‌ی ضخیم رحم دارای سه لایه است. لایه‌ی داخلی با نام اندومتریوم شناخته می‌شود. اگر تخمکی بارور شود و وارد رحم شود در لایه‌ی اندومتروم لانه می‌کند و تا پایان رشد خود آنجا می‌ماند. در طول دوره‌ی  بارداری، رحم به تدریج بزرگ می‌شود تا فضای کافی برای جنین در حال رشد وجود داشته باشد. بخشی از تخمک بارور شده که درون اندومتریوم قرار گرفته است، تبدیل به جفت می‌شود. در صورتی که تخمک بارور نشده باشد، مخاط اندومتریوم در پایان چرخه‌ی قاعدگی، ریزش می‌کند.

لایه‌ی بزرگ و میانی رحم، میومتریوم نام دارد که از گروهی از عضلات در هم قفل شده تشکیل شده است. این لایه در پروسه‌ی زایمان، نقش مهمی را ایفا می‌کند با انقباض‌های ریتمیک موجب حرکت کردن جنین به سمت بیرون بدن می‌شود و جنین را به سمت کانال زایمان (واژن) هدایت می‌کند.

واژن

واژن یک لوله‌ی فیبروزی عضلانی است که از دهانه رحم تا ورودی مهبل امتداد دارد. در حین مقاربت جنسی، آلت تناسلی مردانه وارد واژن می‌شود و از طریق آن، اسپرم‌ها می‌توانند وارد رحم شوند. در دوران قاعدگی ماهیانه نیز، خون از طریق واژن از بدن خارج می‌شود.

مهبل (آلت تناسلی خارجی)

مهبل، آلت تناسلی خارجی است که دارای دو لبه‌ی  بزرگ با نام لابیای ماژور است که از سایر قسمت‌های داخلی آلت تناسلی محافظت می‌کنند. لابیا‌ی ماژور بعد از دوران بلوغ با مو پوشانده می‌شود. لابیای ماژور دارای غددی هستند که عرق و چربی تولید می‌کند. در داخل لابیای ماژور، لابیای مینور (کوچک) قرار دارد که به صورت دو لبه‌ی کوچک و نرم هستند که اطراف مجرای ادرار و دهانه واژن را پوشانده‌اند. در کنار ورودی واژن، عددی قرار دارند که ماده‌ای مخاطی تولید می‌کنند و به آن‌ها غدد بارتولین گفته می‌شود. در قسمت بالای لابیای مینور، کلیتوریس قرار دارد که به لحاظ حساسیت با آلت تناسلی مرد قابل قیاس است و به لمس کردن به شدت حساس است.

عملکرد


چرخه‌ی قاعدگی

چرخه‌ی قاعدگی چرخه‌ای یک ماهه است که طی آن یک فولیکول و تخمک بالغ می‌شود و سپس تخمک آزاد شده و جداره‌ی داخلی رحم برای بارداری آماده می‌شود. اگر زن بارور نشود، جداره‌ی داخلی رحم به صورت خون ریزش می‌کند. در اغلب موارد هر چرخه‌ی قاعدگی ۲۸ روز طول می‌کشد. مدتی بعد از بلوغ دختران، چرخه‌ی قاعدگی آن‌ها شروع می‌شود و این چرخه تا زمان یائسگی ادامه پیدا می‌کند.

فاز فولیکولار

فاز فولیکولار اولین فاز در چرخه قاعدگی است. این فاز در اولین روز از خونریزی ماهیانه آغاز می‌شود و معمولاً ۱۴ روز طول می‌کشد. هورمون‌های تحریک‌کننده‌ی فولیکول (FSH) و هورمون‌های جسم زرد (LH) از غده‌ی هیپوفیز ترشح شده و تخمدان‌ها را تحریک می‌کنند. در ادامه تخمدان‌ها استروژن ترشح می‌کنند و در حدود ۱۵ تا ۲۰ تخمک برای بالغ شدن آماده می‌شوند. این تخمک‌ها هر کدام در فضای کیسه‌مانندی به نام فولیکول قرار دارند. زمانی که سطح هورمون استروژن بیشتر می‌شود، ترشح هورمون FSH کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه تحریم فولیکول در زمان مناسب متوقف می‌شود. با گذشت زمان، یکی (یا در موارد نادری دو یا سه تا) از فولیکول‌های حاوی تخمک غالب می‌شود و رشد سایر تخمک‌ها متوقف می‌شود. فولیکول غالب به ترشح استروژن ادامه می‌دهد.

تخمک‌گذاری

تخمک‌گذاری در میانه‌های چرخه‌ی قاعدگی رخ می‌دهد. ترشح استروژن توسط فولیکول غالب موجب افزایش سریع ترشح هورمون LH می‌شود و در نتیجه فولیکول غالب، تخمک خود را آزاد می‌کند. این تخمک توسط پرزهایی به نام رشته‌های لبه‌ای که در انتهای لوله فالوپ قرار دارند، به سمت لوله‌ی فالوپ کشیده می‌شود. در این زمان مقادیر بیشتری از ماده مخاطی در دهانه رحم تولید می‌شود تا اسپرم‌ها بتوانند راحت‌تر به داخل رحم راه پیدا کنند.

فاز لوتئال

فاز لوتئال در زمان تخمک‌گذاری آغاز می‌شود. بعد از آزادسازی تخمک، فولیکول خالی تبدیل به یک توده کیست مانند می‌شود که به آن جسم زرد گفته می‌شود. جسم زرد، تولید پروژسترون می‌کند. هورمون پروژسترون جداره‌ی  داخلی رحم را برای کاشته شدن تخمک بارور شده آماده می‌کند. اگر تخمک بارور شود از لوله‌های فالوپ پایین می‌رود و وارد رحم می‌شود و در آنجا در دیواره‌ی رحم کاشته می‌شود. اگر تخمک بارور نشود، جداره‌ی  داخلی رحم فرومی‌ریزد و در نتیجه‌ی آن خونریزی ماهانه رخ می‌دهد.

یائسگی

یائسگی به زمانی گفته می‌شود که شخص برای ۱۲ ماه متوالی، قاعدگی ماهانه نداشته باشد. این موضوع نشان‌دهنده‌ی پایان باروری زن است و در حدود ۵۱ سالگی رخ می‌دهد. البته زمان قاعدگی در بین زنان، تا حدود زیادی متفاوت است. با شروع دوران یائسگی، سطح هورمون‌ها کاهش پیدا می‌کند و برخی از زنان تأثیرات ناخوشایند کاهش هورمون مانند گرگرفتگی، تغییرات خلقی، سردرد، خستگی و اختلال خواب را تجربه می‌کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *