سندرم تخمدان پلی کیستیک(PCO): علائم و درمان

سندروم تخمدان پلی کیستیک یکی از اختلالات شایع هورمونی در زنان در سال‌های باروری آن‌ها است. زنانی که به این سندروم مبتلا هستند ممکن است با پریودهای نامنظم، خونریزی‌های طولانی‌ مدت پریود و یا بالا بودن سطح هورمون مردانه (اندروژن) مواجه باشند. تخمدان‌ها ممکن است مجموعه‌های زیادی از مایع‌هایی (فولیکول‌ها) ایجاد کنند و به طور منظم تخمک آزاد ننمایند. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع و کاهش وزن هم‌زمان با آن‌ها می‌تواند احتمال بروز عوارض طولانی‌مدت مانند دیابت نوع دوم و ناراحتی‌های قلبی را در فرد کاهش دهد.

چنان‌چه مشکلاتی در پریود ماهانه شما وجود دارد یا با مشکلات ناباروری یا علائم اندروژن اضافه مانند افزایش موهای زائد بدن، آکنه و ریش مردانه مواجه هستید هر چه سریع‌تر با پزشک متخصص زنان و زایمان تماس حاصل فرمایید. این علائم ممکن است نشانه‌های وجود تخمدان پلی کیستیک در شما باشد. جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک با متخصص زنان و زایمان تماس بگیرید.

دلایل


دلایل اصلی بروز سندروم تخمدان پلی کیستیک در افراد هنوز به درستی مشخص نیست. عوامل زیر ممکن است در ایجاد این سندروم تأثیرگذار باشد:

  • انسولین اضافه: انسولین هورمونی است که توسط غده پانکراس ساخته می‌شود و به سلول‌ها اجازه می‌دهد از قند که اولین تأمین‌کننده انرژی بدن است استفاده کنند. درصورتی‌که سلول‌ها نسبت به عملکرد انسولین مقاومت نشان دهند آنگاه سطح قند خون در بدن بالا می‌رود و در نتیجه بدن به تولید مقادیر بیشتر انسولین مبادرت می‌ورزد. انسولین اضافه ممکن است باعث تولید اندروژن اضافه در بدن شده که سبب بروز مشکلاتی در تخمدان‌ها می‌شود.
  • التهاب گرید پایین: این وضعیت به تولید موادی توسط سلول‌های سفید خون برای مقابله با عفونت‌ها اطلاق می‌شود. تحقیقات نشان داده است زنانی که به تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند نوعی از التهاب گرید پایین را دارا هستند که تخمدان‌های پلی کیستیک را جهت تولید اندروژن تحریک می‌کند. این مسئله می‌تواند منجر به ایجاد ناراحتی‌های قلبی و مشکلات عروقی گردد.
  • وراثت: تحقیقات نشان داده است که برخی ژن‌های خاص ممکن است ارتباط نزدیکی با تخمدان پلی کیستیک داشته باشد.
  • اندروژن اضافه: تخمدان‌هایی که به طور غیر طبیعی مقادیر زیادی از اندروژن را تولید می‌کنند باعث ایجاد موی زائد مردانه و آکنه در فرد می‌شوند.

علائم تخمدان پلی کیستیک


علائم و نشانه‌های تخمدان پلی کیستیک معمولاً در زمان اولین پریود ماهانه در دوران بلوغ نمایان می‌شود. گاهی این سندروم دیرتر و به عنوان مثال در واکنش به اضافه‌ وزن‌های زیاد خود را نشان می‌دهد. علائم و نشانه‌های این عارضه در صورتی‌ که فرد با اضافه‌ وزن زیاد مواجه باشد شدیدتر می‌شود. علائم و نشانه‌های تخمدان پلی کیستیک متفاوت است. معمولاً هنگامی که بیمار حداقل یکی از دو نشانه‌های زیر را داشته باشد وجود سندروم تخمدان پلی کیستیک در وی تشخیص داده می‌شود:

  • پریود نامنظم: پریود نامنظم و خونریزی‌های طولانی‌مدت پریود یکی از شایع‌ترین علائم سندروم تخمدان پلی کیستیک است.
  • اندروژن اضافی: بالا رفتن سطح هورمون مردانه که معمولاً با نشانه‌های فیزیکی نظیر زیاد شدن موی زائد صوت و بدن و گاهی جوش‌ها و آکنه‌های شدید و ریش‌های مردانه همراه است نیز از جمله علائم سندروم تخمدان پلی کیستیک است.
  • تخمدان‌های پلی کیستیک: تخمدان‌های بیمار ممکن است بزرگ شده و حاوی فولیکول‌هایی باشد که تخمک‌ها را احاطه کرده است. در این صورت ممکن است تخمدان‌ها نتوانند به طور منظم و طبیعی کار کنند.

عوارض جانبی


سندروم تخمدان پلی کیستیک می‌تواند شامل عوارضی به شرح زیر باشد:

  • ناباروری
  • دیابت یا فشار خون بالا در بارداری
  • سقط جنین یا زایمان زودرس
  • استئاتوهپاتیت غیرالکلی: التهاب شدید کبد که به دلیل تجمع چربی‌ها در کبد به وجود می‌آید.
  • سندروم متابولیک: مجموعه ای از شرایط شامل فشار خون بالا، قند خون بالا و کلسترول غیرطبیعی یا سطح تری‌گلیسیرید که به شدت احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را در بیمار بالا می‌برد.
  • دیابت نوع دوم یا پیش دیابت
  • آپنه خواب
  • افسردگی، اضطراب و اختلالات تغذیه‌ای
  • خونریزی‌های غیر طبیعی رحم
  • سرطان رحم و دهانه رحم

چاقی یکی از نشانه‌های مرتبط با تخمدان پلی کیستیک است که باعث وخیم‌تر شدن عوارض آن نیز می‌شود.

تشخیص


هیچ آزمایش مشخصی برای تشخیص قطعی سندروم تخمدان پلی کیستیک وجود ندارد. جهت تشخیص این بیماری ابتدا پزشک با بیمار به گفتگو نشسته و از وی درباره سابقه بیماری‌های وی و وضعیت قاعدگی‌های ماهانه و تغییرات وزن وی سؤالاتی می‌پرسد. برخی آزمایش‌ها شامل چک کردن علائم رشد موهای زائد، مقاومت در برابر انسولین و وجود جوش‌های شدید نیز از بیمار به عمل می‌آید. سپس ممکن است پزشک موارد زیر را برای بیمار پیشنهاد کند:

  • آزمایش لگن: معمولاً پزشک به طور دیداری و دستی اندام‌های تولیدمثل بیمار را برای هرگونه توده، رشد غیر طبیعی یا هر گونه نابهنجاری با آزمایش لگن بررسی می‌کند.
  • آزمایش خون: ممکن است خون بیمار جهت اندازه‌گیری سطح هورمون‌های وی موردبررسی قرار گیرد. این آزمایش می‌تواند دلایل بی‌قاعدگی‌های پریودهای ماهانه یا زیاد شدن میزان اندروژن که نشانه‌های سندروم تخمدان پلی کیستیک است را مشخص کند. ممکن است بیمار آزمایش خون دیگری برای بررسی تحمل گلوکز و کلسترول ناشتا و سطح تری گلیسیرید نیز انجام دهد.
  • سونوگرافی: پزشک ظاهر تخمدان‌های بیمار و ضخامت دیواره رحم را به وسیله سونوگرافی بررسی می‌کند. یک وسیله مخصوص دسته مانند در واژن بیمار وارد می‌شود (سونوگرافی واژینال). این وسیله امواج صوتی از خود ساطع می‌کند که سبب ارسال تصاویر به صفحه مانیتور کامپیوتر می‌شود.

چنان‌چه پزشک تشخیص دهد بیمار به سندروم پلی کیستیک مبتلا است ممکن است آزمایش‌های بیشتری جهت بررسی عوارض این بیماری برای وی تجویز کند. این آزمایش‌ها به شرح زیر است:

  • آزمایش متناوب فشار خون، تحمل گلوکز، بررسی سطح کلسترول و تری گلیسیرید
  • بررسی وجود افسردگی و اضطراب در بیمار
  • بررسی وجود مشکل آپنه خواب در بیمار

درمان تخمدان پلی کیستیک


درمان تخمدان پلی کیستیک بر روی رفع نگرانی‌های بیماران مانند ناباروری، موهای زائد، آکنه و چاقی مفرط تمرکز دارد. درمان تخمدان پلی کیستیک ممکن است شامل تغییر سبک زندگی بیمار و یا استفاده از برخی داروها باشد.

تغییر سبک زندگی

ممکن است پزشک به شما پیشنهاد کند با استفاده از رژیم کم کالری به کاهش وزن بپردازید و در همان زمان از تمرینات ورزشی با شدت متوسط جهت درمان تخمدان پلی کیستیک بهره گیرید. به عنوان مثال کاهش ۵ درصد از وزن بدن می‌تواند باعث بهبود شرایط بیمار گردد. کاهش وزن می‌تواند باعث بهبود اثر داروهای تجویزی بر روی بیمار نیز گشته و سبب بهبود مشکل ناباروری گردد.

داروها

پزشک ممکن است جهت تنظیم دوره پریود بیمار موارد زیر را تجویز نماید:

استفاده از ترکیب قرص‌های ضدبارداری

قرص‌هایی که شامل استروژن و پروژستین هستند (قرص‌های ضدبارداری) از میزان اندروژن بدن کاسته و میزان استروژن را تنظیم می‌کند. تنظیم هورمون‌های بیمار سبب کاهش احتمال بروز سرطان رحم و دهانه رحم شده و خونریزی‌های قاعدگی غیرطبیعی، رشد موهای زائد و جوش و آکنه را در فرد اصلاح می‌کند. به جای استفاده از قرص، بیمار می‌تواند از بسته‌های پوستی یا حلقه‌های واژینال که شامل ترکیبی از استروژن و پروژستین است نیز استفاده نماید.

پروژستین درمانی

استفاده از پروژستین برای ۱۰ یا ۱۴ روز در یک ماه تا دو ماه می‌تواند باعث منظم شدن پریود ماهانه بیمار و حفاظت وی در مقابل سرطان رحم و دهانه رحم گردد. این روش درمانی سطح اندروژن را در بیمار بهبود نمی‌بخشد و از حاملگی جلوگیری نمی‌کند. درصورتی‌که بیمار بخواهد از بارداری جلوگیری نماید استفاده از مینی قرص‌های پروژستین یا دستگاه‌های داخل رحمی حاوی پروژستین می‌تواند انتخاب بهتری باشد. جهت کمک به تخمک‌گذاری بیمار ممکن است پزشک موارد زیر را به بیمار پیشنهاد کند:

  • کلومیفن: این آنتی‌استروژن خوراکی در اولین مرحله از پریود ماهانه باید خورده شود.
  • لتروزول: این داروی درمان سرطان سینه به تحریک تخمک‌گذاری کمک می‌کند.
  • متفورمین: این داروی خوراکی برای دیابت نوع دو استفاده می‌شود و مقاومت بدن در مقابل انسولین را بهبود بخشیده و سطح انسولین را پایین‌تر می‌آورد. درصورتی‌که بیمار با استفاده از کلومیفن باردار نشود پزشک استفاده از متفورمین را نیز توصیه می‌کند. درصورتی‌که بیمار بیماری پیش دیابت داشته باشد استفاده از متفورمین باعث کند شدن سرعت پیشرفت بیماری نوع دوم در وی شده و در جهت کاهش وزن به وی کمک می‌کند.
  • گنادوتروپین: این دارو که نوعی داروی هورمونی است توسط تزریق به بیمار داده می‌شود.

جهت کاهش رشد موهای زائد پزشکان معمولاً موارد زیر را توصیه می‌کنند:

  • قرص ضدبارداری: این قرص‌ها تولید اندروژن را کم می‌کنند بنابراین می‌توانند سبب کاهش رشد موهای زائد شوند.
  • اسپیرونولاکتون (آلداکتون): این دارو تأثیر اندروژن بر پوست را قطع می‌کند.
  • افلورنیتین (وانیکا): این پماد رشد موهای زائد در صورت زنان را کاهش می‌دهد.
  • الکترولیز: در این روش یک سوزن بسیار کوچک در فولیکول هر مو وارد می‌شود. این سوزن‌ها پالسی از جریان الکتریکی را از خود ساطع می‌کنند که باعث از بین رفتن و آسیب‌دیدگی فولیکول مو می‌شود. در این روش ممکن است نیاز باشد بیمار چندین جلسه درمانی را تا رسیدن به نتیجه طی کند.

عمل جراحی

عمل جراحی گاهی برای زنانی که در اثر سندروم تخمدان پلی کیستیک با مشکل ناباروری مواجه گشته‌اند و درمان‌های دارویی در مورد آن‌ها به نتیجه نرسیده است به کار می‌رود. در این روش و توسط عمل جراحی، با برداشتن تعدادی از کیست‌های تخمدان، عملکرد آن‌ها بهبود می‌یابد. روش‌های جراحی عبارت است از:

  • برداشت غده تخمدان نوعی عمل جراحی است که در آن قسمتی از تخمدان برداشته می‌شود. این کار جهت منظم کردن سیکل پریود ماهیانه و تخمک‌گذاری منظم در زنان انجام می‌شود. این عمل در حال حاضر به‌ندرت انجام می‌گیرد زیرا در آن امکان آسیب دیدن تخمدان‌ها و ایجاد جای زخم وجود دارد.
  • لاپاراسکوپی: لاپاراسکوپی، ایجاد سوراخ در تخمدان نوعی عمل جراحی است که باعث تحریک تخمدان در زنانی می‌شود که با مشکل سندروم تخمدان پلی کیستیک مواجه هستند و مشکل آن‌ها با کاهش وزن و داروهای باروری برطرف نشده است. الکتروکوتر یا لیزر جهت از بین بردن قسمتی از تخمدان استفاده می‌شود.

بارداری بعد از درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک


برخی از پژوهشگران معتقدند بهتر است زنان تا زمانی که تصمیم به بارداری ندارند از قرص استفاده کنند. متوقف کردن و سپس بلافاصله بعد از آن اقدام برای بارداری می‌تواند احتمال بارداری را به دلیل بروز جهش بارداری در آن زمان افزایش دهد. مصرف کافئین را کاهش دهید: مصرف بالای کافئین احتمال سقط جنین در زمان‌های ابتدایی بارداری به شدت بالا می‌برد. اندازه‌گیری و ثبت درجه حرارت بدن می‌تواند در شناسایی زمان تقریبی تخمک‌گذاری به زنان کمک کند. لازم به ذکر است در زنانی که با سندروم تخمدان پلی کیستیک مواجه هستند تخمک‌گذاری نامنظم بوده و ممکن است در زمان تخمک‌گذاری هیچ‌گونه افزایش دمایی در دمای بدن آن‌ها وجود نداشته باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *