بی‌اختیاری ادرار در زنان:علت و درمان

بی‌ اختیاری ادرار یکی از مشکلات بسیار شایع در بین زنان است که می‌تواند برای آن‌ها بسیار خجالت‌آور باشد. شدت بی‌ اختیاری ادرار می‌تواند در حد ریزش مختصر ادرار در هنگام عطسه و سرفه باشد و یا اینکه شخص به طور ناگهانی احساس اضطرار برای رفتن به دستشویی داشته باشد تا حدی که نتواند خود را به دستشویی برساند و ادرار او بریزد.

این مشکل با بالاتر رفتن سن افراد بیشتر شایع می‌شود و در واقع بی‌ اختیاری ادرار یکی از مراحل غیرقابل اجتناب پیری است. اگر بی‌اختیاری ادرار، زندگی روزمره شما را دچار اختلال کرده است، بدون تعلل به پزشک مراجعه کنید. برای اغلب افراد، ایجاد تغییراتی ساده در روند زندگی یا انجام درمان‌های پزشکی می‌تواند ناراحتی فرد را برطرف کرده و  بی‌ اختیار ادرار را متوقف کند.

روش درمان بی‌اختیاری ادرار به نوع بی‌ اختیاری، شدت آن و علت اصلی بروز آن بستگی دارد. ممکن است برای درمان به ترکیبی از چند روش درمانی نیاز باشد. اگر یک بیماری زمینه‌ای موجب بروز این علائم شده باشد، لازم است که پزشک در ابتدا آن بیماری را درمان کند. متخصص زنان و زایمان با در نظر گرفتن تمامی این موارد و شرایط خاص شما، در ابتدا کم تهاجمی‌ترین درمان ممکن را پیشنهاد می‌دهد و تنها در صورتی که این روش درمانی مؤثر نباشد، در ادامه به روش‌های درمانی دیگر می‌پردازد. بی‌اختیاری ادرار یک بیماری نیست بلکه یکی از علائم بیماری است. این مشکل می‌تواند بر اثر بسیاری موارد از جمله عادات زندگی، بیماری‌های زمینه‌ای و اختلالات فیزیکی ایجاد شود. با انجام معاینات و ارزیابی‌های دقیق توسط پزشک می‌توان به علت اصلی بروز بی‌اختیاری ادرار پی برد.

جهت دریافت نوبت مشاوره و یا رزرو وقت تشخیص و درمان بی‌ اختیاری ادرار با متخصص زنان و زایمان تماس بگیرید.

علل بی اختیاری ادرار در زنان


خوردن برخی نوشیدنی‌ها و غذاهای خاص می‌تواند موجب تحریک مثانه و بیشتر شدن حجم ادرار شود. مواد و نوشیدنی‌هایی که موجب بی‌ اختیاری ادرار به صورت موقتی می‌شوند عبارتند از نوشیدنی‌های حاوی کافئین، آب یا نوشابه‌های گازدار، شیرین‌کننده‌های مصنوعی، شکلات، فلفل قرمز، غذاهای دارای ادویه، شکر و اسید بالا خصوصاً مرکبات. داروهای قلبی و فشار خون، داروهای آرام‌بخش و شل کننده عضلات و خوردن مقادیر زیاد ویتامین C نیز در بروز بی‌اختیاری ادرار مؤثر هستند.

همچنین ممکن است بی‌ اختیاری ادرار ناشی از یک مشکل یا بیماری زمینه‌ای باشد که به سادگی درمان می‌شود، مانند:

عفونت مجرای ادرار

 عفونت مجرای ادرار موجب تحریک مثانه می‌شود و بنابراین بیمار به طور ناگهانی احساس اضطرار شدید برای دستشویی رفتن می‌کند و گاها نیز دچار بی‌اختیاری می‌شود و ادرار او ریزش می‌کند.

یبوست

رکتوم (قسمت انتهایی روده) در نزدیکی مثانه قرار دارد و این دو قسمت دارای شاخه‌های عصبی مشترکی هستند. وجود مدفوع سفت و فشرده در مقعد موجب تحریک شدن و فعالیت زیاد این عصب‌ها می‌شود و در نتیجه مثانه نیز تحریک شده و تکرر ادرار ایجاد می‌شود.

بارداری

تغییرات هورمونی مربوط به دوران بارداری و همچنین افزایش وزن جنین می‌تواند موجب بی‌ اختیاری ادرار از نوع فشاری شود.

زایمان

زایمان طبیعی می‌تواند موجب تضعیف عضلاتی شود که در کنترل ادرار نقش دارند. همچنین ممکن است در حین زایمان به عصب‌ها و بافت‌های همبند مثانه آسیب وارد شود و در نتیجه عضلات و بافت‌های کف لگن دچار افتادگی شوند. با افتادگی مثانه، رحم، رکتوم یا روده‌ی کوچک، این اعضا از موقعیت طبیعی خود پایین‌تر می‌آیند و به واژن فشار وارد می‌کند. این فشار می‌تواند موجب بی‌ اختیاری ادرار شود.

تغییرات ناشی از بالا رفتن سن

با بالا رفتن سن ممکن است عضلات بزرگ شوند و ظرفیت مثانه برای تجمع ادرار را کم کنند. همچنین انقباضات غیرارادی مثانه با بالارفتن سن نیز بیشتر می‌شود.

یائسگی

بعد از یائسگی بدن زنان استروژن کمتری تولید می‌کند. این هورمون در سلامت جداره داخلی مثانه و واژن نقش مهمی دارد. تحلیل رفتن این بافت‌ها می‌تواند موجب شدت گرفتن بی‌ اختیاری ادرار شود.

هیسترکتومی

در زنان، رحم و مثانه با بسیاری از عضلات مشترک پشتیبانی می‌شوند. هر جراحی که بر روی اعضای تولید مثل زنانه انجام می‌شود ، مانند جراحی برداشتن رحم بر روی عضلات کف لگن نیز تأثیر دارد که این امر می‌تواند موجب بی‌ اختیاری ادرار شود.

انسداد

وجود یک توده یا تومور در هر نقطه‌ای از مجرای ادراری بیمار می‌تواند جریان عادی ادرار را مسدود کند و در نتیجه مثانه سرریز شده و در نهایت، بی‌اختیاری ادرار ایجاد شود. گاهی اوقات سنگ‌های مثانه نیز وارد مجرای ادرار شده و آن را مسدود می‌کنند.

اختلالات عصبی

بیماری ام اس، پارکینسون، سکته مغزی، تومور مغزی یا آسیب‌های نخاعی می‌توانند در سیگنال‌های عصبی که موجب کنترل مثانه می‌شوند، اختلال ایجاد کنند.

انواع


بسیاری از افراد در موارد خیلی خاص یا موقعیت‌های به خصوصی ممکن است ریزش غیرارادی ادرار را تجربه کرده باشند. اما عده‌ای دیگر به صورت مکرر این اتفاق را تجربه می‌کنند و به دفعات بیشتری ادرار آن‌ها ریزش می‌کند. انواع بی‌اختیاری ادرار عبارتند از:

بی‌اختیاری استرسی (فشاری)

زمانی که بیمار بر روی مثانه‌ی  خود فشار می‌آورد مانند زمان سرفه کردن، عطسه کردن، خندیدن، ورزش کردن یا بلند کردن اجسام سنگین، ادرار او به طور غیرارادی ریزش می‌کند.

بی‌اختیاری اضطراری

بیمار به صورت ناگهانی احساس اضطرار شدید برای ادرار کردن می‌کند و به دنبال آن به صورت غیرارادی ادرار او ریزش می‌کند. ممکن است شخص به دفعات مکرر و بیش ‌از حد معمول نیاز به ادرار کردن پیدا کند. بی‌اختیاری اضطراری ممکن است بر اثر یک مشکل کوچک مانند عفونت مجرا و یا مشکلات جدی‌تر مانند اختلالات عصبی یا دیابت ایجاد شود.

بی‌اختیاری ناشی از سرریز شدن مثانه

بیمار به صورت مکرر احساس داشتن ادرار می‌کند که این موضوع به این خاطر است که هنگامی که به دستشویی می‌رود مثانه او به طور کامل خالی نمی‌شود.

بی‌اختیاری عملکردی مثانه

وجود یک مشکل فیزیکی یا ذهنی باعث می‌شود که بیمار به موقع به دستشویی نرود و ادرار نکند. برای مثال در صورتی که بیمار آرتروز شدید داشته باشد، ممکن است نتواند سریعاً دکمه‌های شلوار خود را باز کند.

عوارض


عوارض ناشی از بی‌ اختیاری ادرار عبارتند از:

  • بروز ضایعات پوستی، عفونت پوست و زخم شدن آن بر اثر مرطوب بودن مداوم پوست
  • بی‌ اختیاری ادرار خطر بروز مکرر عفونت مجرای ادرار  را افزایش می‌دهد.
  • بی‌اختیاری ادرار می‌تواند بر اعتماد به‌نفس فرد و روابط اجتماعی، کاری و شخصی او تأثیر منفی بگذارد.

تشخیص


بسیار مهم است که نوع بی‌ اختیاری ادرار بیمار تشخیص داده شود و معمولاً نیز با توجه به علائمی که بیمار دارد می‌توان نوع بی‌اختیاری ادرار را تشخیص داد. این اطلاعات به انتخاب روش صحیح درمان کمک می‌کند.

برای تشخیص صحیح وضعیت شما، پزشک در ابتدا در مورد علائمی که دارید از شما سؤال می‌کند و سپس معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. ممکن است پزشک از شما بخواهد کار ساده‌ای مانند سرفه کردن را انجام دهد تا بهتر بتواند نوع بی‌اختیاری را تشخیص دهد.

بعد از معاینات اولیه ممکن است یکی از روش‌های تشخیصی زیر تجویز شود:

آنالیز ادرار

نمونه‌ی ادرار برای بررسی عفونت یا وجود خون در ادرار یا سایر موارد غیرعادی بررسی می‌شود.

ثبت دفعات ادرار روزانه

تا چندین روز، بیمار میزان مایعاتی که می‌خورد، تعداد دفعات و زمان‌هایی که به دستشویی می‌رود، میزان ادرار خود و احساس اضطرار برای دستشویی و تعداد دفعات نشت و ریزش ادرار را ثبت می‌کند و این اطلاعات را در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

اندازه‌گیری ادرار باقی‌ مانده در مثانه پس از یک‌بار تخلیه مثانه

ممکن است از بیمار خواسته شود که در مخزن مخصوصی که میزان ادرار را اندازه‌گیری می‌کند، ادرار کند. سپس پزشک با استفاده از اولتراسوند (سونوگرافی) یا یک کاتتر (لوله‌ای باریک) میزان ادرار باقی‌مانده در مثانه را بررسی می‌کند. وجود مقدار زیادی ادرار باقی ‌مانده در مثانه می‌تواند نشان‌ دهنده‌ی انسداد مجرای ادرار یا وجود مشکلی در عصب‌ها یا ماهیچه‌های مثانه باشد.

در صورتی که نیاز به ارزیابی‌های بیشتری باشد، پزشک احتمالاً تست‌های تشخیصی پیشرفته‌تری مانند تست یورودینامیک (نوار عصب مثانه) و سونوگرافی لگن را تجویز می‌کند. این تست‌ها معمولاً در مواردی انجام می‌شوند که بیمار می‌خواهد عمل جراحی انجام دهد.

درمان بی اختیاری ادرار در زنان


تکنیک‌های تغییر رفتاری

پزشک ممکن است موارد زیر را به شما توصیه کند:

  • انجام تمریناتی برای تقویت عضلات مثانه
  • دو بار ادرار کردن در هر بار رفتن به دستشویی
  • داشتن برنامه منظم برای رفتن به دستشویی
  • کنترل رژیم غذایی و مایعات

تمرینات تقویت عضلات کف لگن

پزشک احتمالاً از بیمار می‌خواهد که برای تقویت عضلات کف لگن ورزش‌های مخصوصی را انجام دهد تا بهتر بتواند ادرار خود را کنترل کند.  این ورزش‌ها که با نام ورزش‌های کگل (Kegelنیز شناخته می‌شوند به خصوص برای بی‌اختیاری ادرار از نوع استرسی (فشاری) مفید هستند و می‌توانند در بهبود بی‌اختیاری اضطراری نیز مؤثر باشند.

برای انجام دادن ورزش‌های کگل به منظور تقویت عضلات لگن، در ابتدا فرض کنید در حالتی هستید که می‌خواهید ادرار خود را کنترل کنید و نگه دارید، سپس:

  • عضلات خود را منقبض کنید و ۵ ثانیه در این حالت نگه دارید و سپس ۵ ثانیه عضلات خود را شل کنید. (اگر انجام این کار برایتان سخت است در ابتدا ۲ ثانیه عضلات را بگیرید و ۳ ثانیه شل کنید و به تدریج این زمان را زیاد کنید)
  • این تمرین را انجام دهید و سعی کنید به تدریج زمان منقبض نگه داشتن عضلات را به ۱۰ ثانیه برسانید.
  • سعی کنید در هر روز این تمرین را حداقل در سه ست ده تایی انجام دهید.

دارودرمانی

داروهایی که اغلب برای درمان بی‌ اختیاری ادرار تجویز می‌شوند عبارتند از:

  • داروهای آنتی کولینرژیک: این داروها موجب آرام شدن عضلات منقبض مثانه می‌شوند که بیش ‌ازحد فعال هستند و برای درمان بی‌اختیاری ادرار از نوع اضطراری مفید هستند.
  • داروی میرابگرون: این دارو برای درمان بی‌اختیاری اضطراری به کار می‌رود و عضلات مثانه را شل کرده و ظرفیت نگه‌داری ادرار توسط مثانه را بیشتر می‌کند. این دارو همچنین می‌تواند میزان ادراری که بیمار در یک‌بار رفتن به دستشویی دفع می‌کند را افزایش دهد و بنابراین مثانه به طور کامل‌تری تخلیه شود.
  • استروژن موضعی: برای زنان، زدن پماد استروژن با دوز پایین که به صورت پماد واژینال، حلقه یا برچسب است ممکن است موجب جوان‌سازی و ایجاد انسجام بیشتر در بافت واژن و مجرای ادرار شود.

تحریک الکتریکی

الکترودهایی به صورت موقتی در مقعد و واژن قرار داده می‌شوند تا عضلات کف لگن را تحریک کرده و آن‌ها را تقویت کنند. تحریک الکتریکی ملایم می‌تواند برای درمان بی‌اختیاری اضطراری و فشاری مؤثر بشد اما لازم است که بیماران طی چند ماه، چندین جلسه‌ی درمانی را طی کنند.

دستگاه‌های پزشکی

وسایل و دستگاه‌هایی که برای کنترل بی‌ اختیاری ادرار در زنان به کار می‌روند عبارتند از:

قرار دادن وسیله مخصوص در مجرای ادرار

قبل از انجام دادن فعالیتی مانند تنیس که می‌تواند موجب بی‌اختیاری و ریزش ادرار شود، یک وسیله بسیار کوچک و یک‌بار مصرف مانند تامپون در داخل مجرای ادراری قرار داده می‌شود. این وسیله از خروج ادرار جلوگیری می‌کند و می‌توان قبل از این که بخواهید به دستشویی بروید و ادرار کنید، آن را بردارید.

پساری

پساری یک حلقه‌ی محکم است که بیمار در واژن خود قرار می‌دهد و در تمام طول روز این حلقه درون واژن باقی می‌ماند. این روش عموما برای بیمارانی استفاده می‌شود که دچار پرولاپس شده‌اند و این موضوع عامل بی‌ اختیاری ادرار شده است. پساری به بالا نگه داشتن مثانه که در نزدیکی واژن است کمک می‌کند.

مداخلات درمانی

مداخلات پزشکی برای درمان بی‌اختیاری ادرار عبارتند از:

تزریق ماده حجم دهنده

در این روش یک ماده‌ی حجم دهنده‌ی مصنوعی در بافتی که اطراف مجرای ادراری قرار دارد، تزریق می‌شود. این ماده‌ی حجم دهنده به بسته نگه داشتن مجرای ادرار کمک می‌کند و ریزش ادرار را کاهش می‌دهد. این روش به طور کلی نسبت به روش‌های تهاجمی‌تر مانند جراحی کمتر مؤثر است و لازم است که به صورت منظم تکرار شود.

تزریق بوتاکس نوع A

تزریق بوتاکس در عضله‌ی مثانه برای افرادی مناسب است که عضلات مثانه‌ی آن‌ها بیش ‌از حد فعال است. به طور کلی، تنها زمانی تزریق بوتاکس تجویز می‌شود که سایر روش‌های درمانی در ابتدا انجام شده و موفقیت‌آمیز نبوده باشند.

تحریک‌کننده‌های شاخه‌های عصبی

یک دستگاه مشابه دستگاه ضربان‌ساز قلبی در زیر پوست قرار داده می‌شود که پالس‌های الکتریکی بدون درد را به عصب‌هایی که در کنترل مثانه نقش دارند، می‌فرستد. این عصب‌ها، عصب‌های ساکرال نام دارند. تحریک عصب‌های ساکرال، می‌تواند در درمان اضطرار برای ادرار مؤثر باشند. این روش در صورتی استفاده می‌شود که سایر روش‌های درمانی مؤثر نباشند. این دستگاه احتمالاً در زیر پوست در باسن قرار داده می‌شود و به سیم‌هایی که پایین کمر یا بالای دستگاه تناسلی هستند وصل می‌شود و یا ممکن است دستگاه مخصوصی درون واژن بیمار قرار داده شود.

جراحی

اگر سایر درمان‌ها مؤثر نباشند، با روش‌های جراحی مختلفی می‌توان عامل بروز بی‌ اختیاری ادرار را برطرف کرد:

  • جراحی اسلینگ (بند بافتی): یک نوار از بافت بدن یا نوار مصنوعی یا یک تور برای پشتیبانی از مجرای ادرار و ناحیه‌ای که عضلات آن بزرگ شده و در اطراف دهانه مثانه قرار دارند، استفاده می‌شود. این اسلینگ کمک می‌کند که دهانه‌ی مثانه، خصوصاً زمانی که بیمار عطسه یا سرفه می‌کند، بسته باقی بماند. از این روش برای درمان بی‌اختیاری اضطراری استفاده می‌شود.
  • تعلیق گردن مثانه: این روش برای پشتیبانی بیشتر از مجرای ادرار و گردن مثانه استفاده می‌شود. گردن مثانه، ناحیه‌ای با عضلات بزرگ است که مثانه را به مجرای ادرار وصل می‌کند. این جراحی با ایجاد برش در شکم و به صورت جراحی باز انجام می‌شود و بنابراین نیازمند بیهوشی عمومی یا نخاعی است.
  • جراحی پرولاپس: در زنانی که بی‌ اختیاری ادرار آن‌ها ناشی از عوامل مختلفی است و دچار پرولاپس اندام‌های لگنی نیز هستند، جراحی درمان پرولاپس همزمان با جراحی اسلینگ انجام می‌شود.
  • پدهای جاذب و کاتتر (سوند): اگر هیچ یک از درمان‌های پزشکی نتواند بی‌اختیاری ادرار را به طور کامل درمان کند، بیماران می‌توانند از محصولاتی مانند پد جاذب، گن‌های محافظت‌کننده و سوند برای رفع ناراحتی خود و کنترل ریزش ادرار استفاده کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *